Summary
Highlights
Laiklik, Atatürk'ün olmazsa olmaz ikinci ilkesidir ve en çok soru gelen konulardan biridir. Tanım olarak din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması anlamına gelir. Ancak Atatürk'ün laiklik anlayışı sadece bu basit ayrımın ötesindedir. Akıl, bilim ve mantıkla hareket etmeyi, din ve vicdan özgürlüğünü esas alır. Devlet, dini sömürüye izin vermez ve her türlü hurafeye, dogmatik düşünceye ve ruhbanlığa karşıdır. Devlet, tüm din ve mezheplere eşit mesafede durur, bu yönüyle halkçılıkla da iç içedir. En çok hukuki alanda inkılap yapıldığı vurgulanmıştır.
Laiklik ilkesi kapsamında en çok inkılap hukuk alanında yapılmıştır. Osmanlı döneminde örfi hukuk, şeriat hukuku ve azınlıkların kendi konsolosluklarında yargılanması gibi farklı hukuk sistemleri bulunmaktaydı. 1926'da İsviçre Medeni Kanunu'nun kabul edilmesiyle dini hukuk tamamen kaldırılmış ve hukukta birlik sağlanmıştır. Bu durum, konsolosluk ve patrikhanelerin dünyevi işlerindeki yetkilerini daraltmıştır. Hukuk alanındaki bu değişiklikler, laikliğin temel göstergelerindendir.
İnkılapçılık veya devrimcilik ilkesi, eskimiş, köhnemiş ve ihtiyaca cevap vermeyen her şeyi kaldırıp yerine çağdaş, batılı, modern ve muasır olanı getirmeyi ifade eder. Bu ilke, sürekli ilerleme, güncellenme ve yerinde saymama anlamına gelir. Mustafa Kemal Atatürk'ün hedefi, muasır devletler seviyesini yakalamak ve onları geçmektir. ÖSYM, bu ilkeyi durağan kalmama, statik olmama, yerinde saymama gibi ifadelerle sınavlarda sormaktadır. Yapılan tüm inkılaplar, inkılapçılık ilkesiyle alakalıdır.
Devletçilik, devlet kurmak veya yıkmak değil, bir ekonomi modelidir. Devletin ekonomiye düzenleyici, işletmeci ve girişimci olarak müdahil olmasını gerektirir. Cumhuriyetin başında karma bir ekonomi modeli benimsenmiş, özel sektörün yetersiz kaldığı durumlarda devlet devreye girmiştir. 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu ile özel sektör teşvik edilse de, 1929 Dünya Ekonomik Krizi sonrası özel sektörün çökmesiyle mecburiyetten devletçi ekonomi modeline geçilmiştir. Bu geçiş, 1930'dan sonra planlı ekonomiyi ve 5 yıllık sanayi ve kalkınma planlarını beraberinde getirmiştir.
Devletçilik ilkesi, kamulaştırma, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT'ler) kurulması gibi uygulamaları içerir. Sümerbank gibi kurumlar, halkın temel ihtiyaçlarını karşılayan, kar amacı gütmeyen, kaliteli ve ucuz ürünler sunan önemli örneklerdir. Devletçilik, aynı zamanda dışa bağımlılığı azaltarak milliyetçilik ve halkın ihtiyaçlarını gözeterek halkçılık gibi diğer ilkelerle de iç içedir. Devlet eliyle kurulan Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu gibi kurumlar hem devletçilik hem de milliyetçilikle ilişkilidir.
Atatürk İlkeleri, birbirine bağlı ve birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Dönemin ihtiyaçları doğrultusunda Türk milletinin özüne uygun şekilde oluşturulmuştur. Herhangi bir ideolojiyle açıklanamazlar ve Kemalizm prensipleri olarak nitelendirilirler. Fransız İhtilali'nin milliyetçilik, cumhuriyetçilik ve laiklik gibi ilkeler üzerinde etkisi olsa da, devletçilik bu etkiden muaftır. Bu ilkeler Nutuk'ta ayrıntılı olarak anlatılmaz. 1931'de CHP parti programına dahil edilmiş, 1937'de ise anayasaya girmiştir. Devletçilik ilkesi diğerlerinden sonra uygulanmaya başlanmıştır.