Summary
Highlights
Ang El Filibusterismo ang ikalawang nobela ni Jose Rizal na kilala rin bilang 'Ang Paghahari ng Kasakiman'. Ito ang karugtong ng Noli Me Tángere, ngunit mas madilim, mapanuligsa, at pulitikal ang nilalaman nito. Kung ang Noli ay nagpakita ng sugat ng lipunan, ang El Fili naman ay naglantad ng ugat ng sakit ng kolonyal na sistema.
Pagkatapos malimbag ang Noli Me Tángere noong 1887, maraming kasawian ang dinanas ng pamilya at mga kaibigan ni Rizal. Inuusig ang mga magsasaka ng Calamba, pinalala ang usapin sa lupa, at isinisisi kay Rizal ang paggising ng kamalayang bayan. Tinawag ng mga pari ang Noli bilang isang mapanganib at makamandag na aklat.
Isinulat ni Rizal ang El Filibusterismo bilang babala sa patuloy na pang-aapi, paglalantad ng katiwalian sa pamahalaan at simbahan, at paghahamon sa mga Pilipinong manhid sa kawalan ng katarungan. Hindi na sapat para kay Rizal ang panawagan ng reporma; ipinakita niya ang posibleng kahihinatnan ng galit at desperasyon ng inaaping bayan.
Sinimulan ni Rizal ang El Filibusterismo noong 1887 habang siya ay nasa Pilipinas. Tumindi ang laman at tono nito dahil sa pag-uusig sa kanyang pamilya, pang-aabuso ng mga pari, at sariling karanasan. Noong Pebrero 1888, nilisan niya ang Pilipinas dahil sa panganib. Sa Europa, naranasan niya ang matinding kahirapan sa pananalapi, pangungulila sa pamilya, at pagkabigo sa pag-ibig.
Sa gitna ng kanyang pagdurusa, dumating ang tulong mula kay Valentin Ventura na nagpadala ng pampalimbag. Noong Setyembre 1891, nalimbag ang El Filibusterismo sa Belgium. Inialay ni Rizal ang nobela sa alaala ng tatlong pareng martir na sina Gomez, Burgos, at Zamora (GOMBURZA) bilang simbolo ng kawalang-katarungan ng kolonyal na pamahalaan, kaya't kinilala itong nobelang pulitikal.
Inilalantad ng nobela ang mga suliranin ng lipunan tulad ng problema sa lupa, katiwalian sa pamahalaan, pang-aabuso ng simbahan, kabulukan ng edukasyon, at kawalan ng hustisya. Ipinapakita rin ang ebolusyon ni Simoun, mula kay Crisostomo Ibarra, na sumasalamin sa pagbabago ng pananaw ni Rizal. Ito ay isang babala: kapag ipinagkait ang katarungan, ang galit ay nagiging sandata.