အအေးစစ်ပွဲကို ၁၅ မိနစ်အတွင်း ရှင်းပြခြင်း

အအေးစစ်ပွဲ၏ အစ00:00:32

အအေးစစ်ပွဲသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော်လည်း ၎င်း၏တင်းမာမှုများသည် ၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှားတော်လှန်ရေးမှ စတင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့သည် ကွဲပြားသော အတွေးအခေါ်များကြောင့် ပြိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြပြီး သမ္မတနိုင်ငံစနစ်နှင့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒတို့သည် ဆန့်ကျင်နေသော အင်အားစုများဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ်များအဖြစ် စစ်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့ကြသော်လည်း ဟစ်တလာကို အနိုင်ယူပြီးနောက်တွင် ၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် တင်းမာလာခဲ့သည်။

ဘာလင်အရေးအခင်းနှင့် ဥရောပတွင် တင်းမာမှုများ00:01:21

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ဘာလင်ကို လေးနိုင်ငံ (ရုရှား၊ အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်၊ ဗြိတိန်) တို့က ပိုင်းခြားသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဆိုဗီယက်တို့သည် ဘာလင်ကို ပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး အမေရိကန်တို့သည် ဘာလင်လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ဤကိစ္စကြောင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်တံတိုင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဥရောပတွင် “သံလိုက်ကာ” (Iron Curtain) ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ NATO နှင့် Warsaw Pact တို့ ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြင့် ဥရောပသည် နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။

အာရှရှိ ကိုယ်စားလှယ်စစ်ပွဲများ- ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်00:03:41

အအေးစစ်ပwaဲသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ကိုယ်စားလှယ်စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်တွင် မော်စီတုန်းဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ်တို့သည် အောင်ပွဲခံခဲ့ပြီး ချက်ကေးရှိ အမျိုးသားရေးသမားအစိုးရသည် ထိုင်ဝမ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ကိုရီးယားပြည်တွင်းစစ်တွင် မြောက်ကိုရီးယားက တောင်ကိုရီးယားကို ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်များ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤစစ်ပွဲသည် ရပ်တန့်သွားသော်လည်း ယနေ့တိုင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသာ ဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲမပြီးဆုံးသေးပေ။

အာကာသပြိုင်ပွဲနှင့် ခရူးရှော့၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ00:05:02

၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဇက်စတာလင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နီကီတာ ခရူးရှော့ (Nikita Khrushchev) သည် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကို ခေတ်မီအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အာကာသပြိုင်ပွဲတွင် အမေရိကန်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် စပွတ်နစ် (Sputnik One) ကို လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ယူရီ ဂါဂါရင် (Yuri Gagarin) သည် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကာရေဘီယံဒုံးကျည်အရေးအခင်း00:07:03

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကာရေဘီယံဒုံးကျည်အရေးအခင်းသည် အအေးစစ်ပွဲ၏ အမြင့်ဆုံးတင်းမာမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဖီဒယ် ကက်စထရို (Fidel Castro) ဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ Cuba အပေါ်တွင် ဆိုဗီယက်တို့က ဒုံးကျည်များ တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ကနေဒီ (Kennedy) သည် ဆိုဗီယက်အား ဒုံးကျည်များ ဖယ်ရှားရန် အပြင်းအထန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ဤအရေးအခင်းသည် ကမ္ဘာကြီးကို နျူကလီးယားစစ်ပွဲအစွန်းသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သော်လည်း သံတမန်ရေးအရ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။

ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ- အမေရိကန်၏ ကျူးကျော်မှု00:08:30

အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာလှည့်လည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးရန်အတွက် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစွာ၏ နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲသည် အအေးစစ်ပွဲ၏ သွေးထွက်သံယိုအများဆုံး ပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့သည်။ မြောက်ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်များနှင့် တောင်ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများကြားတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤစစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်သည် တောင်ဗီယက်နမ်ကို ကူညီရန် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဗီယက်နမ်တို့ အနိုင်ရပြီး ဗီယက်နမ်သည် ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

détente နှင့် ဆိုဗီယက်ကျူးကျော်ခြင်း00:10:52

၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် détente (တင်းမာမှုလျော့ပါးခြင်း) ကာလတစ်ခုရှိခဲ့ပြီး အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်တို့သည် SALT (Strategic Arms Limitation Talks) စစ်လက်နက်လျှော့ချရေး ဆွေးနွေးပွဲများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် သမ္မတ Nixon သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံက အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျူးကျော်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တင်းမာမှုများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ဆိုဗီယက်ယူနီယံပြိုကွဲခြင်း00:11:52

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ရော်နယ် ရေဂင် (Ronald Reagan) သည် အမေရိကန်သမ္မတဖြစ်လာပြီး ဆိုဗီယက်ယူနီယံကို “မကောင်းဆိုးဝါး အင်ပါယာ” ဟု သတ်မှတ်၍ ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဂေါ်ဘာချော့ (Mikhail Gorbachev) တာဝန်ယူပြီး ဂလာစနော့ (Glasnost) နှင့် ပီးရက်စထရွိုက်ကာ (Perestroika) စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ဆိုဗီယက် ပြည်သူများ၏ မကျေနပ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်တံတိုင်းကြီး ပြိုပျက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ တရားဝင်ပြိုကွဲခဲ့ပြီး အအေးစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။