KARTILYA NG KATIPUNAN: NI EMILIO JACINTO

Ipinapaliwanag ang layunin ng Kartilya ng Katipunan bilang gabay sa mga nais sumapi sa samahan, upang maunawaan nila ang mga layunin at aral ng Katipunan at magampanan ang kanilang mga tungkulin ng buong puso. Inilalahad din dito na ang Katipunan ay naglalayong pag-isahin ang isip at damdamin ng lahat ng Tagalog (na tumutukoy sa lahat ng Pilipino mula sa iba't ibang rehiyon tulad ng Bisaya, Ilokano, at Kapampangan) para matuklasan ang tunay na landas ng katuwiran at kaliwanagan.

Ang unang bahagi ng mga turo ay nagpapaliwanag na ang buhay na walang malaking at banal na kadahilanan ay walang halaga (kahoy na walang linamnam o damong makamandag). Binibigyang-diin din na ang gawang magaling na may paghahambog o makasariling hangarin ay hindi totoong kabaitan. Ang tunay na kabanalan ay matatagpuan sa pagkakawanggawa, pag-ibig sa kapwa, at ang pagsukat ng bawat kilos sa katuwiran.

Ipinapahayag dito ang pagkakapantay-pantay ng lahat ng tao, anuman ang kulay ng balat. Ang tao'y maaaring magkaiba sa yaman o ganda ngunit hindi sa pagkatao. Ang dangal o puri ay mas mahalaga kaysa sa pansariling pita. Binibigyang-diin din ang halaga ng paggalang sa salita, pagiging matipid sa panahon, at ang tungkulin na ipagtanggol ang inaapi.

Naglalayon ang bahaging ito na turuan ang mga miyembro na maging maingat sa kanilang mga sinasabi at panatilihing lihim kung kinakailangan. Binibigyang-diin din ang mahalagang papel ng lalaki bilang gabay ng asawa at mga anak, at ang responsibilidad na ihatid sila sa kabutihan. Higit sa lahat, ipinapaalala na ang babae ay hindi lamang libangan kundi isang katuwang at karamay ng lalaki sa buhay, at dapat silang igalang at pahalagahan.

Nagtatapos ang mga turo sa paalala na huwag gawin sa asawa, anak, at kapatid ng iba ang ayaw mong gawin sa iyong sariling pamilya. Ipinapaliwanag din na ang karangalan ng isang tao ay hindi nakabatay sa pisikal na katangian, kalagayan sa lipunan, o relihiyosong posisyon. Ang tunay na marangal na tao ay yaong may magandang asal, may isang salita, may dangal at puri, hindi nagpapaapi at handang lumaban sa umaapi, marunong magdamdam at lumingap sa bayang tinubuan. Inaasahan na sa paglaganap ng mga aral na ito, sisikat ang araw ng kalayaan at maghahatid ng walang katapusang kaligayahan, na magtutumbas sa mga buhay, pagod, at hirap na tiniis.