ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (အကျဉ်းချုပ်)

ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဂျာမနီနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် ရှုံးနိမ့်ပြီး စစ်ပွဲအတွက် တစ်ဦးတည်းတာဝန်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခံရသည်။ ပြင်းထန်သော ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာများ ပြိုကွဲခဲ့ပြီး ဂျာမနီသည် မသင့်လျော်ဟု ယူဆသော ကြွေးမြီများကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ရသည်။ ၎င်း၏ကိုလိုနီများနှင့် နယ်မြေအချို့ကို အောင်နိုင်သူများနှင့် ပြန်လည်တည်ထောင်ထားသော ပိုလန်တို့အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဂျာမန်လူမျိုးတို့က ဤဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများကို အရှက်ရစရာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။

ဂျာမနီ၏ စီးပွားရေးသည် အကြွေးများပြားခြင်းနှင့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့် အားနည်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် Wall Street ပျက်ကျမှုသည် ၂၀ ရာစု၏ အဆိုးရွားဆုံး စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဂျာမနီကိုလည်း ရိုက်ခတ်ခဲ့ကာ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း မြင့်တက်စေခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီသည် အမျိုးသားရေးဝါဒ မြင့်တက်လာပြီး အဒေါ့ဖ်ဟစ်တလာဦးဆောင်သော နာဇီပါတီ အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဂျာမနီသည် စစ်မှုမထမ်းမနေရစနစ်ကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးကာ ကျူးကျော်လိုသည့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ အီတလီတွင် ဘင်နီတိုမူဆိုလီနီ၏ ဖက်ဆစ်ပါတီ အာဏာရလာခဲ့ပြီး အီသီယိုးပီးယားကို သိမ်းပိုက်ကာ အယ်လ်ဘေးနီးယားကို ကျူးကျော်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

စပိန်တွင် သုံးနှစ်ကြာ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် နိုင်ငံတကာတပ်များက ထောက်ခံသော ရီပတ်ဘလစ်ကန်အစိုးရနှင့် အီတလီ၊ ဂျာမနီတို့က ကူညီသော ဖရန်စစ္စကို ဖရန်ကို ဦးဆောင်သော အမျိုးသားရေးဝါဒီများ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့သည် ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်များကို စမ်းသပ်ကာ သံတမန်ဆက်ဆံရေး ပိုမိုနီးကပ်စေရန် အခွင့်ကောင်းယူခဲ့ကြသည်။ အာရှတွင် ဂျပန်သည် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ကို အခွင့်ကောင်းယူကာ နယ်မြေအသစ်များကို ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီသည် ဩစတြီးယားနှင့် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား၏ အနောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် ကျူးကျော်ခြင်းမပြုရေးသဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးနောက် ပိုလန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့က စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ခဲ့သည်။

ဂျာမန်တပ်ဖွဲ့များ အရှေ့ဘက်တွင် အာရုံစိုက်နေသော်လည်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် အနောက်ဘက်တွင် လှုပ်ရှားမှုမပြုခဲ့ပေ။ ဂျာမနီသည် ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေကို ကျူးကျော်ကာ ဥရောပတွင် အရေးပါသော နယ်မြေများကို လျှပ်စီးတိုက်ပွဲ (Blitzkrieg) နည်းဗျူဟာဖြင့် အလျင်အမြန် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီသည် ပြင်သစ်၏ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးပြင်သစ်ကိုလိုနီများကိုလည်း သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပြင်သစ်ကိုလိုနီအချို့နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံကွန်ဂိုတို့သည် မဟာမိတ်များနှင့်အတူ ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ လန်ဒန်တွင် ချားလ်စ်ဒီဂေါလ်သည် လွတ်လပ်သောပြင်သစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နာဇီဂျာမနီကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ဂျာမနီနှင့် ချုပ်ဆိုထားသော သဘောတူညီချက်များအရ ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် ဘောလ်တစ်နိုင်ငံများနှင့် ရိုမေးနီးယား၏ အချို့သော နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် ဂျပန်တို့သည် ဓါးသွားအင်အားစု (Axis Powers) အဖြစ် ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ အိုင်ယာလန်မှလွဲ၍ ဗြိတိသျှပိုင်နယ်မြေများနှင့် ကိုလိုနီအားလုံး စစ်ထဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ အာဖရိကတွင် အီတလီကိုလိုနီများနှင့် မဟာမိတ်တပ်များကြား တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီသည် ဗြိတိန်ကို သိမ်းပိုက်ရန် မအောင်မြင်ခဲ့သောအခါ ဆိုဗီယက်ယူနီယံကို ကျူးကျော်ရန် အစီအစဉ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

ဥရောပတစ်ဝန်းတွင် ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အချို့က သပိတ်မှောက်ခြင်း၊ ဆန္ဒပြခြင်း သို့မဟုတ် ရှာဖွေခံနေရသူများကို ဖုံးကွယ်ထားသည်။ အချို့အဖွဲ့များသည် မဟာမိတ်များအတွက် သူလျှိုလုပ်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း သို့မဟုတ် ခုခံတော်လှန်ရေးသတင်းစာများ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အရှေ့ဥရောပတွင် ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များသည် ဓါးသွားအင်အားစုစစ်တပ်များကို အနှောင့်အယှက်ပေးခဲ့သည်။ ဂျာမနီတွင်လည်း ဟစ်တလာကို လုပ်ကြံရန် မအောင်မြင်သော ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။

ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဓါးသွားအင်အားစုများသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဂျာမန်တပ်များသည် လီနင်ဂရက်ကို ဝိုင်းရံခဲ့ပြီး မော်စကိုမြို့တံခါးဝတွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ ဖရွန်လိုင်းနောက်ကွယ်တွင် SS တပ်ဖွဲ့များသည် စလဗ်နှင့် ဂျူးလူမျိုးများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ အာရှတွင် ဂျပန်သည် ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ဂျပန်အပေါ် ရေနံနှင့် သံမဏိပိတ်ဆို့မှု ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဂျပန်က ပုလဲဆိပ်ကမ်း (Pearl Harbor) ကို ရုတ်တရက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ်များဘက်မှ စစ်ထဲဝင်ခဲ့ပြီး ပစိဖိတ်စစ်မျက်နှာပြင်တွင် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ပစိဖိတ်တွင် နယ်မြေအသစ်များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားမှ အရပ်သား သန်းပေါင်းများစွာကို အဓမ္မလုပ်အားပေးစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။

ဥရောပတွင် ဂျူးလူမျိုးများ၊ ခုခံတော်လှန်ရေးသမားများ၊ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်များ၊ ရိုမာလူမျိုးများ၊ လိင်တူချစ်သူများနှင့် မသန်စွမ်းသူများကို သတ်ဖြတ်ရန် အကျဉ်းစခန်းများနှင့် သတ်ဖြတ်ရေးစခန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဟစ်တလာသည် ဒုတိယစစ်မျက်နှာပြင်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် အတ္တလန်တိတ်တံတိုင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မဟာမိတ်များသည် မော်ရိုကိုနှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယားတွင် ပထမဆုံး ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ ဓါးသွားအင်အားစုများသည် ကော့ကေးဆပ်၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ဂျာမန်ထိုးစစ်သည် စစ်ရေးအရ အကြီးအကျယ် နောက်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် ဦးဆောင်မှုရယူကာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အာဖရိကတစ်ခုလုံးကို မဟာမိတ်များက ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး စစ္စလီတွင် ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ အီတလီအစိုးရသစ်သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ဂျာမန်များ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် အနောက်ဘက်သို့ လျင်မြန်စွာ ချီတက်ခဲ့ပြီး ဂျာမန်စစ်တပ်ကို ထိုစစ်မျက်နှာ၌ အာရုံစိုက်စေခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်များသည် နော်မန်ဒီသို့ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး ပါရီမြို့ကို လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်ရော အရှေ့ဘက်ပါ နိုင်ငံများ လွတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ အောင်ပွဲနီးကပ်လာသောအခါ မဟာမိတ်အင်အားစုများက ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းကို ထူထောင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဟစ်တလာသည် ၎င်း၏ ဘန်ကာတွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခဲ့ပြီး ရှစ်ရက်အကြာတွင် ဂျာမနီ လက်နက်ချခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့သည် ဂျပန်အင်ပါယာကို ကျော်လွှားရန် ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ ဆိုဗီယက်တို့သည် မန်ချူးရီးယားမှတစ်ဆင့် စစ်ရေးကျူးကျော်မှုကို စတင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်က ဟီရိုရှီးမားနှင့် နာဂါဆာကီသို့ အဏုမြူဗုံး နှစ်လုံးကြဲချခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်လက်နက်ချခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ခြောက်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် လူပေါင်းအနည်းဆုံး သန်း ၆၀ သေဆုံးခဲ့ရပြီး အများစုမှာ အရပ်သားများဖြစ်သည်။ ဂျာမနီနှင့် ဩစတြီးယားတို့သည် အောင်နိုင်သူများကြား ဝေစုခွဲခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့သည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။